صفحه اول lتماس با ما lدرباره ما lسازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی lموافقت نامه فرهنگی lپیشینه روابط ایران و تاجیکستان lآشنایی با ایران
درباره خجند

موزه ها و مکان های گردشگری

 

آشنایی با برخی از آثار دیدنی ولایت سغد

 

- مسجد شیخ مصلح الدین خجندی

این مسجد با مناره آجری 21 متری و گنبد از قدیمی ترین مساجد در سال 1244 ساخته شده و زیبایی و قدمت آن مورد توجه است. مسجد دو طبقه بوده و گنجایش بیست هزار نفر را دارد. گچبری طلایی رنگ آیات قرآن کریم در پیرامون محراب و داخل گنبد جلوه ای به آن داده است.دیوار محراب شیشه بوده و باعث شده تا حیات مسجد از داخل دیده شود. نماز جمعه خجند در همین مسجد برگزار می شود.

-آرامگاه شیخ مصلح الدین 

 بر بالای درب آن به خط کریل نوشته شده است: «بسم الله الرحمن الرحیم. قطب الاقطاب، صوفی به حق رسیده، عالم علم ربانی، یکی از اولیاءالله، شیخ مصلح الدین بدیع الدین نوری، سال های 1223-1133 عمر به سر برده و در این تربت مبارک مدفون است. ساختمان این مقبره حضرت بزرگوار در عصرهای 13 و 14 ساخته شده و طلاکاری نمودن سقف مقبره سال 2001 آماده گردیده است. طبق برخی از اخبار و روایات، شیخ مصلح الدین خجندی یکی از پیروان طریقت کبرویه بوده و در میان صوفیان نیز،یکی از قطب های عرفان شناخته شده است. شیخ مورد احترام نه فقط خجندیان،بلکه مورد احترام مردم قرقیزستان و ازبکستان و دیگر مردمان کشور های آسیای مرکزی است و به زیارتش می آیند.

-موزه شهر خجند

 این موزه متصل به دیوار قدیمی شهر است که تا اواسط باغ کمال می رسد. موزه شهر خجند قدیمی ترین موزه تاجیکستان است که در سال ۱۹۲۶ میلادی تاسیس شد.  کره جغرافیایی داخل موزه بر اساس طرح دانشمند و اخترشناس سده دهم میلادی، ابومحمود خجندی است که توسط یوسف میرفیاض اف منجم و جهانگرد که در سال ۱۸۹۵ میلادی در سفر خود به آسیا  آن را تهیه کرده است. در این کره جغرافیایی قدیمی، نام خلیج فارس بر آن نقش بسته است.سالن ورودی زیرزمین، مراحل زندگی اسکندر را با کاشیهای کوچک روی دیوار ترسیم کرده بودند. در سالن دیگری به خط سیریلیک نوشته بود: «پندار نیک، کردار نیک، گفتار نیک».

این موزه که  به فارسی تاجیکی آثار خانه ولایتی نام دارد ، 1500 قطعه تاریخی ناحیه سغد و شهر خجند را در دست دارد اما به دلیل فضای محدود آن،توانسته است 523 قطعه از این اشیا را به نمایش بگذارد. بخش اعظم آثار به دست آمده در حفریات باستانشناسی دوران کمونیسم که توسط تیمهای باستانشناسی روسی، آلمانی و فرانسوی صورت گرفته است در حال حاضر در موزههای مسکو و پطرزبورگ نگهداری میشوند.اشیایی که در این موزه به نمایش گذاشته شدهاند عبارتند از ابزارهای ابتدایی سنگی که به دوران دیرینه سنگی تعلق دارند، اشیا و ابزارهای سفالی دوران سغدی ها (سفال خاکستری رنگ)، مهرها و ابزار و ادوات جنگی سکاها مربوط به قرون 4 و 5 قبل از میلاد که از آن جمله میتوان به یک کلاه خود تقریبا کامل و سالم سکاهای تیزخود اشاره کرد (نمونه این کلاه در نقش برجستهبیستن در استان کرمانشاه، دیده میشود).

افزون بر این آثار که به دوران پیش از اسلام تعلق دارند، اشیایی مانند ظروف مسطح و کاسههای سفالی لعابدار متعلق به دوران سامانیان (سده 9 و 10 میلادی)، ظروف سفالی لعابدار با نقوش هندسی و خط نوشتههای آبی رنگ متعلق به اوایل تاسیس حکومت گورکانی (قرون 13 و 14 میلادی)، ظروف کوچک سفالی و شیشهای مخصوص نگهداری مواد «کیمیاوی» (شیمیایی) و «سیماب» (جیوه)، کوزههای و خمرههای بسیار بزرگ از قرن 14 میلادی (تعدادی از این ظروف در فضای زیر باروی سمت چپ دروازه به نمایش گذاشته شدهاند)، ماکت مسجد جامع و تاریخی شهر خجند و چند نمونه از کاشیهای نقش برجسته آن که لعابهای فیروزهای رنگ دارند، بقایای تنورهای نانپزی و سنگ گورهایی از قرون 10 تا 14 میلادی، نیز به نمایش گذاشته شدهاند، در کنار این اشیا تنبوشههای سفالی نیز به چشم میخورند. این تنبوشهها در سدههای پیشین در مناطق مختلف تاجیکستان امروز به کار گرفته میشدند و نمونههای مشابه آن در منطقه تاریخی شهر حصار (در 35 کیلومتری شهر دوشنبه) نیز پیدا شدهاند. از این لولههای سفالی برای هدایت جریان آب و فاضلاب در شهرهای استفاده میشده است. نمونههای به نمایش گذاشته شده در این موزه حدود 50 تا 60 سانتیمتر طول دارند و به شکل مخروط ناقص ساخته شدهاند به گونهای که قطر دو سر لولهها با هم برابر نیست و به این ترتیب میتوان تعداد زیادی از آنها را در هم چفت کرد و جریان آب را به دورها هدایت کرد؛ (منبع: سایت بنیاد فلات ایران).

مورخان نوشته اند: در میان رودخانه سیحون جزیره ای قرار گرفته که قبلا شاهد واقعه عظیم تاریخی بوده است. در قرن14-13 (7-8هجری) امیر تیمور ملک در این جزیره،حصاری را بنا گذاشت که توانست در مقابل لشکر چنگیزخان مغول بیش از شش ماه مقاومت کند. تندیس فلزی «میرتیمور» در وسط موزه برافراشته شده است. او از سرداران خجند بود که در برابر سپاه مغول در این شهر ایستادگی کرد.

-باغ کمال خجندی

دروازه باغ کمال خجندی،باغی که کمی آنسوتر، در آن مقبره نمادین شاعر و عارف قرن هشتم،کمال خجندی در آن قرار گرفته است. این باغ یا به اصطلاح پارک، محلی است برای گذراندن ایام مردمی که از اینجا به زیارت مقبره نمادین شیخ کمال می آیند و یا ساعتی را در آن سپری می کنند. این دروازه نمادین در نوروز سال 1394 همزمان با ساخت مقبره نمادین کمال خجندی با همکاری متخصصان ایرانی ساخته شده است.  

- باغ اسماعیل سامانی

امیر اسماعیل سامانی(279 -295) بزرگترین امیر سلسله سامانیان(261-395) نماد رشادت و دلاوری مردم تاجیک استتندیس روی تپهای قرارگرفته است. این تپه را فضای سبز پوشانیده  و دیوارهای آن کاشیکاری است. بخشی از این کاشیکاریها تصاویری از زردشت و تختجمشید دارد. و بخشی دیگر هم افسانههای مربوط به گرگ مادر شهر رم را تصویر نموده. این هیکل بسیار بزرگ ساخته شده است.

عروس و دامادها گاهی به همراه مهمانانشان به اینجا می آیند و در پای هیکل عکس یادگاری می­گیرند.

- رود سیحون

رودخانه سیحون که پس از جیحون، دومین رودخانه پر آب آسیای میانه است از میان این شهر میگذرد و بعد از پیوستن به آمو دریا به در یاچه آرال در قزاقستان میریزد. این رود دو سرچشمه دارد، یکی کوههای تین شان در قرقیزستان کنونی و دیگری شرق ازبکستان.

- مقبره نمادین شیخ کمال خجندی

کمالالدین مسعود خُجندی، معروف به «شیخ کمال» از عارفان و شاعران پارسیگوی قرن هشتم هجری بود. تولدش در خجند بود. پس از سفر حج در تبریز ساکن شد و در این مدفون است. دیوانش مشتمل بر حدود هشتهزار بیت است که بخش اصلیاش غزل­های اوست. کمال هم عصر با حافظ بود.ببینید تعریض کنایی حافظ را در باره کمال خجندی:

چون غزل های تر و دلکش حافظ شنود                گر کمالیش بود، شعر نگوید به خجند!

یا کنایه کمال به حافظ:

نشد به طرز غزل هم عنان ما حافظ           اگرچه در صف رندان ابوالفوارس شد

و شعری که کمال از سعدی و یا مردم شیراز یاد می کند:

با لطف طبع سعدی(مردم) شیراز از کمال            باور نمی کنند که گویم خجندی ام

در سال1393 هیاتی از مقامات فرهنگی استان سغد شامل استاندار و شهردار خجند و شاعره نامی، فرزانه خجندی به ایران سفر کردند و مقداری از خاک آرامگاه کمال خجندی را از مقبره اش در تبریز به زادگاهش خجند آوردند. خاک را در صندوقچه که قرار داده بودن در باغ کمال قراردادند و بر روی آن مقبره نمادینی بنا نهادند. در نوروز 1394 با شرکت مقاماتی از ایران و تاجیکستان از این مقبره رونمایی شد.

- رودکی پدر شعر فارسی(آدم الشعراء)

پدر شعر فارسی (آدم الشعراء به قول تاجیک ها) نماد زبان و فرهنگ تاجیک است. مقبره رودکی در روستای پنجرود در شهر پنچکنت، یکی از شهرهای استان سغد واقع شده است.  نام اصلی آن «پنج کند» به معنای پنج شهر است. در ابتدا «پنجده» نام داشت. پدر شعر پارسی، رودکی سمرقندی اهل روستای پنجرود بود و در همین مکان درگذشته است.

-مجسمه مشاهیر و شعرای فارسی خجند در کنار رود سیحون

از سمت راست، باباجان غفوراف(مورخ)،مهستی خجندی(شاعره)، ابومحمود خجندی(اخترشناس و ریاضی دان)،ابوعلی سینا،دیوشتیچ(آخرین شاه سغد)، تامریس)بانوی جنگاور ایران باستان که در نبرد با کوروش کبیر کشته می شود. ریچارد فرای نوشته است:آسیای میانه به دست کوروش افتاد و سایراس چانا(کوروش شهر(سایروپولیس به یونانی)) در دوردست ترین جای ساتراپ سغد بود که پیروزی های خاوری وی و نیز بر سکاها را اثبات می کند. روند رویدادهای پسین نشان می دهد که کوروش در نبرد با تهمریش یا تامریس پیروز شده بود).

- تندیس میرزا تورسون زاده،قهرمان ملی

گفته اند تورسون زاده اصلا خجندی نیست بلکه همسرش اهل خجند بود و برای همین رفت و آمد زیادی به خجند داشت. میرزا تورسونزاده (۲ مه ۱۹۱۱ - ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۷) از شاعران و سیاستمداران برجسته کشور تاجیکستان بود.تورسونزاده امروزه در تاجیکستان به عنوان قهرمان ملی شناخته میشود و چهره او بر روی اسکناسهای یک سامانی نگاشته شدهاست. تورسونزاده برجستهترین و با نفوذترین شاعر تاجیک در اتحاد جماهیر شوروی بهشمار میآمد. شهر تورسونزاده به افتخار او نامگذاری شده است.

- تئاتر کمال خجندی

تالار مشهور کمال خجندی که یکی از معروف ترین تالارهای تئاترهای تاجیکستان است که سبک معماری یونانی و رومی نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند. برنامه­های مختلف از قبیل کنسرت موسیقی، تئاتر و سایر نشست­های فرهنگی و سیاسی در این محل برگزار می­شود.

- یادمان حاکمیت شوروی

در خیابان اسماعیل سامانی، نوشته ای به عنوان یاد بود حکومت دوران شوروی سابق بر روی نمای سنگی حک شده است به این عبارت: شان و شرف برای مبارزانی که حاکمیت شوروی را برقرار نمودند. هنوز می توانید نمادهای وفاداری و احساس نوستالوژیک عده زیادی از مردم  را به خاطر حاکمیت دوران شوروی سابق به صورت ها و نقش های مختلف در سراسر آسیای میانه ببینید.

- مجسمه مشاهیر فرهنگی و سیاسی شهر

در مرکز شهر در خیابان اسماعیل سامانی،پیکره تعدادی از مشاهیر علمی،ادبی ،سیاسی و جنگاوران جخندی را دوره های مختلف می بینید که به معرض نگاه گذاشته شده است. شخصیت های مهمی همچون باباجان غفوراف(مورخ نامی که اهل خجند بوده است.کتاب تاجیکان او معروف است که به تبارشناسی و تاریخ مردم تاجیک می پردازد)،جبار رسول، حیدرعثمان اف،رفعت حاجی اف،جوره ذاکر و......؛ این پیکره ها نشان از توجه زیاد دولتمردان و مردم خجند به دانشمندان و مشاهیرشان است.

-مجسمه صادرخان حافظ خجندی، از سرآمدان موسیقی مقامی در آسیای مرکزی

پژوهشگران موسیقی با تکیه به منابع تاریخی میگویند، شش مقام در شهر قدیمی تاجیکان – بخارا تولید شده و بابا جمال، بابا قیاس، داملا حلیم، حاجی عبدالعزیز و صادرخان حافظ از سرآمدان آن به شمار میآیند.

- مجسمه لنین 

مجسمه لنین که قبلا در خیابان مرکزی شهر قرار داشت به محل دیگری دورتر از خیابان اصلی  انتقال یافت. گویی که شکوه و عظمت لنین دیگر در درون شهر موضوعیت و مناسبتی ندارد.

- میدان غلبه

تندیس پارک پیروزی،یادمان کشته شدگان جنگ جهانی دوم. در کنار آن قبری نیز بنا شده به یاد کشته های گمنام در جنگ با آلمان، آن ها که اجسادشان به این شهر انتقال نیافت و برای یادبودشان در جلوی این نماد آتشی نیز بر افروخته شده است ،  هر ساله در یادمان روز پیروزی(عید غلبه)، برنامه هایی به این مناسبت اجرا می شود.

- تکریم کشتگان بومی جنگ جهانی دوم

در بلواری در حاشیه شهر، تصویر کشته شدگان جنگ جهانی دوم نصب شده است.یادآور می شود ،اتحاد جماهیر شوروی به عنوان یکی از طرف های اصلی جنگ جهانی دوم، نه فقط از شوروی بلکه از همه جمهوری های شوروی نیرو جمع می کرد و روانه جنگ می نمود. در این جنگ آلمان ها شکست خوردند و نتوانستند به هدف خود که تصرف مسکو و سرزمین های قفقاز بود دست یابند و نیروهای چند ملیتی شوروی نیز آلمان ها را به عقب راندند و تا مرز آلمان پیشروی کردند. در این جنگ اتحاد شوروی خسارات فراوانی دید. خاطره جنگ های بی امان نیروهای شوروی در اذهان مردم باقی ماند و از آن به عنوان جنگ میهنی یاد می شود.رشادت های سربازان در ادبیات تاجیکان نیز راه یافت و در این باره شعر ها سرودند و حماسه ها سر دادند. بازار صابر نوشته است:

برای خاک او در جنگ آلمان                   من اندر بطن مادر تیر خوردم

مرا با تیر آلمان زاد مادر                      نمی میرد وطن چون من نمردم

-یادبود جنگ افغانستان

یادبوی برای جنگ اتحاد جماهیر شوروی با افغانستان که ده سال به طول انجامید. این نشان در دوره شوروی نماد ملی بود و پس از استقلال اهمیت و توجه خود را از دست داد زیرا که برای بسیاری از مردم خجند،  جنگ با هم زبانان و همکیشانشان خوشایند نبود؛ این نماد چون در خارج از مرکز شهر قرار دارد لذا دست نخورده باقی ماند. مردم این منطقه بیشتر روسی نشین بوده اند، اما اینک روس ها در این منطقه و سایر مناطق بسیار کم شده اند. 

 


تماس با ما lدرباره ما lسازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی lموافقت نامه فرهنگی lپیشینه روابط ایران و تاجیکستان lآشنایی با ایران