صفحه اول lتماس با ما lدرباره ما lسازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی lموافقت نامه فرهنگی lپیشینه روابط ایران و تاجیکستان lآشنایی با ایران
درباره خجند

پیشینه تاریخی خجند

 

پیشینه تاریخی و خاطره فرهنگی خجند


شاید شرح و وصفی که برخی راویان و افسانه سرایان در باره این شهر کرده اند مانند «عروس جهان» و «طراز جهان» به دلیل وسعت زیاد این شهر نبوده بلکه به سبب موقعیت علمی فرهنگی خجند بوده، همچنین بناهای تاریخی آن هم در شکل گیری این ایده موثر بوده است؛ بخشی از این تاریخ را می توان از در و دیوار آن دید. از گذشته، از این شهر، تنها آوازه شیخ کمال خجندی نیست که پراکنده شده بلکه در دوره معاصر نیز ادیبان و فرهیختگان بسیاری را در خویش پرورانیده است.

از سُغد تا سَرزم

خجند را شهر باستانی می نامند؛ چرا که تاریخ سغد و سغدیان را با خود دارد، شاید حجم  اشیاء حفظ شده در موزه خجند می تواند بخش از دوره های تاریخی را بنمایاند و بایستی گفت که منطقه باستانی «سَرزم» در شهر پنجکنت (از شهرستان های ولایت سغد) قدیمی ترین محل باستانشناسی آسیای میانه بوده به طوری که مطابق اکتشافات ۱۹۷۴ میلادی، قدمت این ناحیه ۵۵۰۰ سال است و یونسکو نیز به همین دلیل این منطقه را در فهرست آثار میراث جهانی ثبت کرده است.

وجه دیگر خجند، قدمت تاریخی آن است چرا که نوشته اند: اسکندر مقدونی شهر اِسخَتَ (اسکندریه) را در این ناحیه در پایان لشکر کشی خود به سغد بنا نهاده بود و این شهر به عنوان دژی برای دفاع در برابر حملات سکاهای ساکن در شمال سیردریا (رود سیحون) ساخته شده بود؛ ولی کاوشهای باستانشناسان نشان دادهاست پیشینه شهر خجند به بیش از دو هزار و هفت صد سال میرسد. بدین ترتیب، شهر خجند پیش از رفتن اسکندر مقدونی به آن دیار نیز وجود داشتهاست.

خجند در عهد میانه

خجند در عهد میانه با سبک آن دوره شکل گرفت، با ورود اسلام مانند همه شهر های فرارودان مانند سمرقند و بخارا یک دولت شهر بود و از مراکز علمی تلقی می شد؛ بقایای رصدخانه ها در این شهر و اسناد علمی دال بر وجود ریاضی دانان و منجمان و شاعران نشان می دهد که در دوره میانه این شهر یک مرکز علمی مهم بوده است. ابومحمود خجندی ریاضی دان و منجم سده دهم میلادی/چهارم هجری/دوره سامانی، نامدارترین دانشمند خجندی است که آثار او مرجعی برای دانشمندان بعد از او بوده است.

خجند در دوره سامانیان که در احیای فرهنگ ایرانی و زبان فارسی نقش بسیار موثری داشتند از مراکز فرهنگی تاجیک نشین بود که در تشکل تاجیک ها نقش موثری داشت. در دوره خوارزمشاهیان تیمور ملک در سال 609 هجری قمری از سوی سلطان محمد خوارزمشاه حاکم خجند شد که رشادت های او در مقابل حمله مغول به شهر خجند معروف است. در دوران مغولان سرتاسر  ایران به خاطر تاخت و تاز آنها در آسیب  بود و منطقه ورارود (ماوراءالنهر) نیز در معرض این هجمه ها و آسیب ها بود.

خجند در عصر جدید

به باور محقق بزرگ تاجیک محمد جان شکوری بخارایی، در دوران جدید ادبيات فارسي تاجيکي ماوراءالنهر در دو دهه اول سده بيست بيشتر در سه مرکز فرهنگي رونق يافت. يکي از اين مرکزها خجند بود که آنجا تاش خواجه اسيري 1861 - 1916) در ادبيات روشنگري نقش اساسي داشت. خجند در اواسط قرن گذشته توسط روسیه  تصرف شد و در سال  1918 میلادی بخشی از جمهوری ترکمنستان و پس از مرزبندی های سال 1924 میلادی جزء ازبکستان شوروی و در تاریخ 16 اکتبر 1929 به عنوان جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان در ردیف کشورهای سوسیالیستی آسیای مرکزی وابسته به شوروی سوسیالیستی قرار گرفت. وجود نویسندگان و شاعران به نام در دوره جدید هنوز هم نام خجند را پر آوازه کرده است. با استقلال جمهوری تاجیکستان در سال 1991، خجند به عنوان قطب مهم اقتصادی و فرهنگی کشور، جایگاه مناسب تری یافت.

 



تماس با ما lدرباره ما lسازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی lموافقت نامه فرهنگی lپیشینه روابط ایران و تاجیکستان lآشنایی با ایران